top of page

LITTERÆRE PÅMINNINGAR #35 - GUSTAV TAKLE

Gustav Takle var fødd 23. februar 1878 på Takle, Brekke i ytre Sogn og døydde same staden 1. august 1909. Han var sterkt engasjert i ungdomslagsrørsla og skreiv idealistiske dikt til norsk ungdom, med sterke appellar om å engasjere seg for ei betre verd.


Etter folkeskulen gjekk Takle på folkehøgskule i Sogndal, og deretter tok han mellomskulen på Voss. Han hadde så vikarstillingar i folkeskulen ei tid, før han begynte på Elverum lærarskule, der han tok eksamen i 1900. Hausten 1900 begynte han som lærar i heimbygda. Her var han til han døydde av tuberkulose i 1909.


Takle var engasjert i målsaka og var leiar i ungdomslaget i heimbygda om lag alle åra han var lærar der. Han skreiv dikt i lagsbladet og hadde dikt i Unglyden, eit frilynt ungdomsblad nært knytt til ungdomslagsrørsla. Mest kjent av dikta hans var nok «På ski», som var med i Andreas Austlids leseverk for folkeskulen, Norsk lesebok. Diktet til Takle er inspirert av Kristofer Jansons «På fjellet», frå 1867, og kan syngjast på same melodien.


I 1934 vart det gitt ut ei samling av Takle sine dikt, Ungdomsmod. Dei 45 dikta fortel om ein idealistisk forfattar som gjennom dikta sine vil setje mot og kveik i dei unge. Han trur på ungdomen og deira evne til å skape rettferd og ei god framtid for nasjonen Noreg. Sentrale motiv og bilete er knytte til naturen, til våren med grokrefter og til sola som livgivande kraft. Takle målber ein sterk kjærleik til naturen, til heimbygda og til heimen. I samlinga finn vi hyllingsdikt til Olav Tryggvason og Per Sivle, men også til den vanlege arbeidaren og til mor. Men her er også mørkare tonar, med dikt om sjukdom og død.



DIKT AV GUSTAV TAKLE

(frå Ungdomsmod, 1934)



PÅ SKI


No snøen legg seg so kvit og lett

burt i bakken

Og haug og hole og alt vert slett

burt i bakken

Å hei, kvar er du, du friske gut?

Og vesle gjente, kom berre ut,

kom i bakken!


Kvi sit du inne i stova no?

Kom i bakken!

Sjå, snøen glitrar so rein og god

burt i bakken.

Du gløymer sorg, og du gløymer sut,

Du vesle gjente, du vesle gut,kom i bakken!


Å hei, å hopp, kom med skii di

burt i bakken.

So lett ho ut yver stupet glid

burt i bakken.

Og når so stundom for stridt det gjeng -

i snøen finn du so mjuk ei seng

burt i bakken.


Du renn i kapp med den friske vind

burt i bakken,

du herdest både i kropp og sinn

burt i bakken.

Du kjenner blodet i ådrom renn,

og modet aukar og hugen brenn

burt i bakken.


Det blømer rosor på raude kinn

burt i bakken;

det veks upp nordmenn i sinn og skinn

burt i bakken.

Nei aldri er eg so frisk og glad

som når på ski

om eg renn av stad

burt i bakken.



TIL ARBEIDSMANNEN

Tone: Gud sign vår konge god


Gud sign kvar arbeidsmann

i heile Noregs land

frå dal til øy!

Gud sign kvar møy og gut

som gjennom kav og sut

i trufast strev held ut

til dei lyt døy!


Gud sign kvar ærleg kar

som på sin fedragard

la ned sitt strev!

Sign kvar ei moder snild

som varm av kjærleik mild

ól sonen frisk og gild

og dotri hæv!


So mang ein arbeidsmann

seg liten vyrdnad vann

med alt sitt strev.

Men kvar som trufast fór

i kav på land og fjord,

han skulde kallast stor

og haldast gjæv.


Kvar trugen arbeidskar,

som dyrkar vel sin gard,

ein stormann er.

Og kvar ein fiskarmann,

som båten styra kan

igjenom bròt og brand

er vyrdnad verd.


Fram då, kvar møy og gut,

kast burt unyttig sut,

til yrket gå!

Vert det enn kalla smått,

det rom me her hev fått;

når bert vårt verk er godt

det leva må.


Gud signe strevet då

for kvar som slita må;

og gjev dei rett:

Dei landsens stormenn er;

som tyngste byrdi ber

og trutt sitt arbeid gjer, -

det må stå greitt!


Klårt må det skrivast inn

både i hug og sinn

hjå møy og mann:

Når neven tidt vert hard

på strevsam arbeidskar,

det adelsmerket var,

som prydde han!



KRIG

(utdrag)


Krig – krig! Det fælaste ord

som endå hev lydt på heile vår jord.

-       - Krig! Krig! I øyro det skrik

um jammer og naud og rotnande lik –

um menneskeblod, um mord og brand;

um tjoning av folk og herjing av land.

-       -  Krig – krig og våpenlarm!

Det rovlyster er i mannen sin barm –

rovdyret  fæle det ber me i hug,

som her vil røyna sin dug

i øyding av liv, i tapping av blod

og tjoning av freden, der han vil gro.


Det fer rundt landet eit krigarbod:

ut i herferd skal mannen går.

Um ikkje han lystar, so må han ut,

den fredkjære mannen, den livsfriske gut


Ut ifrå heimen med far og mor –

burt frå kjærast og ven og bror!

So iskalde er dei, dei krigarbod,

og fyller med redsla båd` store og små.


(….)


Og voni som lyste so ljos og klår,

vert til redsla og saknad sår.

Frå tusund av heimar um fred dei skrik,

men drøymer um blod og um rotnande lik.


Gjennom skog og ville urer

dreg seg fram ein krigarher;

smett og smyg og fram seg lurer

nett som rovdyr jamt dei gjer.

Tidt i regn og rusk dei traskar

utan livd og utan ly,

og um væta kroppen vaskar

fær dei ingi skjorta ny.


(…)


Og når vinterkalde dagar

yver landet myrke gjeng;

og seg heime folket lagar

då si varme, gode seng,

kven skal skildra all den kvida,

som soldaten lider då,

der han ute jamt må skrida,

og i sjno tidt sova må!


Fienden sin herer komen so nær,

at kulone honom kan rekka.

Då opnast der eld,

det dundrar og smell,

som um alt til avgrunns sku sekka.


Det dundrar og dyn,

det durar og styn

og jamrar i haug og i nutar.

D´er menneskeblod,

som tappast skal no

or unge og livsfriske gutar.


(…)


Den reknast for best

som myrda kan mest

og villaste fram seg kan brjota.

Difor og som dyr

dei ingenting skyr

her gjeld det å sikta og skjota.


Tidt bror ser at bror

fell såra til jord,

men kan ikkje hjelp honom rekkja.

Med villaste skrik

dei trampar på lik

og særde som marki mun dekkja.



KJELDER

Johs. A. Dale: «Gustav Takle», forord i Gustav Takle: Ungdomsmod. Bergen 1934

H.B. Takle: «Gustav Takle. Eit 30. årsminne», i Jol i Sogn 1939


Forfattarside om Gustav Takle på nettstaden «Forfattarar frå Sogn og Fjordane»: https://forfattarar.sfj.no/gustav-takle/


Gustav Takle: Ungdomsmod. Bergen 1934, finst tilgjengeleg i digitalisert form på Nasjonalbiblioteket:

 

MERKNAD

Denne artikkelen har vore publisert i ein tidlegare versjon i det nynorske nettleksikonet www.allkunne.no. Då Store norske leksikon (www.snl.no) tok over Allkunne i 2021, fann redaksjonen der ikkje plass for denne teksten og ei rekke andre som eg hadde skrive for Allkunne. 26 av desse vert no publiserte her på nettstaden pederhuset.no, alle i meir eller mindre justert/revidert form. Desse litterære påminningane har nummer frå og med 21 til og med 46 (LP 21- LP 46). Til skilnad frå artiklane i Allkunne har det no vorte plass til eit utval litterære tekstar av dei fleste forfattarane.

 

Comentarios


bottom of page